Marka Hukukunda Tek Harf Farklılığının İltibas ve Karıştırılma İhtimaline Etkisi: Yargıtay 11. HD. 2021/3839 E. Sayılı Karar Analizi

Özet

Bu bilimsel makale, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2021/3839 Esas ve 2022/7833 Karar sayılı ilamı çerçevesinde, marka hukukunun en temel uyuşmazlık alanlarından biri olan “iltibas” (karıştırılma ihtimali) kavramını irdelemektedir. Çalışmada, “ERSA” ve “ZERSA” markaları arasındaki “Z” harfi farklılığının, ortalama tüketici nezdinde markaları ayrıştırmaya yetip yetmediği hukuki bir perspektifle analiz edilmektedir. Yargıtay, yerel mahkemenin “farklı algılanır” yönündeki kararını bozarak; kısa kelime markalarında tek bir harf eklenmesinin veya çıkarılmasının, markaların bütünsel izlenimini değiştirmediğini ve işletmesel bağlantılandırma riskini ortadan kaldırmadığını hüküm altına almıştır. Makale, mülga 556 sayılı KHK ve güncel Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında markaların benzerlik kriterlerini, doktrin ve istikrarlı yargı kararlarıyla harmanlayarak sunmaktadır.

Giriş

Marka hukukunda asıl amaç, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerden ayırt etmektir. Bu ayırt edicilik işlevinin zedelendiği en önemli nokta, halkın markaları birbirine karıştırmasıdır. Çalışmanın konusunu oluşturan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 07.11.2022 tarihli, 2021/3839 E. ve 2022/7833 K. sayılı kararı, marka benzerliği analizinde harf odaklı değil, “bütünsel intiba” odaklı bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır.

Bu makalenin amacı, anılan karar ışığında Yargıtay‘ın “tek harf farklılığının iltibası bertaraf etmeye yetmediği” yönündeki görüşünü derinlemesine incelemek ve bu yaklaşımın marka tescil süreçlerindeki yansımalarını değerlendirmektir.

İnceleme Konusu Yargıtay Kararının Analizi

1. Yargıtay’ın Hukuki Değerlendirmesi

Yargıtay, uyuşmazlığı davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan mülga 556 sayılı KHK’nın 8/1-b maddesine dayandırmıştır. Bu maddeye göre, markaların benzerliği için üç temel kriter esas alınır:

• Görsel Benzerlik: Yazım stili ve harf dizilişindeki yakınlık.

• İşitsel (Sescil) Benzerlik: Markalar telaffuz edildiğinde kulakta bıraktığı tını.

• Anlamsal (Kavramsal) Benzerlik: Markaların çağrıştırdığı ortak fikir.

Yüksek Mahkeme, “ERSA” ve “ZERSA” ibarelerini bu üç kriter açısından değerlendirerek, “Z” harfinin eklenmesinin markaları birbirinden koparmaya yetmediğini saptamıştır.

2. Gerekçenin Analizi

Yargıtay‘ın kararındaki mantık silsilesi şu şekildedir:

1. Marka Türü: Her iki işaret de kelime markasıdır. Herhangi bir logo veya ayırt edici grafik unsur içermemektedir.

2. Genel İzlenim: Tüketiciler markaları yan yana getirip laboratuvar incelemesi yapmaz; zihnindeki eksik anı ile karar verir. “ERSA” kökü, “ZERSA” içinde aynen korunmaktadır.

3. Harf Değişikliğinin Etkisi: Kelime markası olması ve genel izlenimin benzerliği nedeniyle “Z” harfi, markayı önceki markadan tamamen bağımsız kılacak bir güçte değildir.

4. Hüküm: Markalar benzerdir ve halkın bu markaları aynı işletmeden geliyormuş gibi algılama (işletmesel bağlantılandırma) riski yüksektir.

3. Karardaki Kilit Cümleler

“Taraf markalarının kelime markası olması, genel izlenim itibariyle benzer olması, tek bir harfin farklılaşmaya yeterli olmaması sebepleriyle markaların benzer olduğu ve halk tarafından karıştırılma ihtimalinin bulunduğu anlaşılmaktadır.”

Yargıtay’ın Konuya İlişkin İstikrarlı Görüşü ve Destekleyici İçtihatlar

Yargıtay‘ın bu kararı, marka hukukundaki “bütünsel intiba” ilkesinin istikrarlı bir tezahürüdür. Aşağıdaki kararlar bu görüşü desteklemektedir:

• Yargıtay 11. HD, E. 2014/17812, K. 2015/341, T. 14.01.2015: İbarelerin başındaki veya sonundaki tek harf eklemelerinin karıştırılma ihtimalini ortadan kaldırmadığı vurgulanmıştır.

• Yargıtay 11. HD, E. 2016/5231, K. 2018/1420, T. 26.02.2018: “Pilsa” ve “Apilsa” örneğinde olduğu gibi, tek harf farkının görsel ve işitsel benzerliği yok etmediği kabul edilmiştir.

• Yargıtay HGK, E. 2017/11-45, K. 2019/320, T. 19.03.2019: Kısa markalarda ayırt ediciliğin harf odaklı değil, markanın bıraktığı genel “tını” üzerinden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulamadan Örnekler ve Hukuki Niteleme Sorunları

Çekişme Konusu Örnekler

Yargıtay bakış açısıyla, neyin benzer kabul edildiğini somutlaştıralım:

• Hukuka Aykırı (Benzer): “ALFA” vs “BALFA”, “MODA” vs “MODAS”, “ERSA” vs “ZERSA”. Bu örneklerde kök kelime aynen muhafaza edildiği için tek harf eklenmesi “seri marka” algısı yaratır.

• Hukuka Uygun (Benzer Değil): Eğer kelime uzun olsaydı veya anlam tamamen değişseydi (Örn: “GÜL” vs “GÜLLE”), tek harf anlam kaymasına yol açtığı için iltibas oluşmayabilirdi.

Bilimsel Görüşler (Doktrin)

Doktrinde Prof. Dr. Ünal Tekinalp, markaların “parçalanarak değil, bütünsel olarak” incelenmesi gerektiğini savunur. Prof. Dr. Sabih Arkan‘a göre de; ortalama tüketici, markayı bir bütün olarak algılar ve aradaki ufak harf farklarını ayırt edecek dikkati her zaman sergilemez. Bu bilimsel görüşler, Yargıtay‘ın incelediğimiz kararındaki “tek harf farklılaşmaya yetmez” teziyle tam bir paralellik içindedir.

Uluslararası Hukuk ve Karşılaştırmalı Bakış

Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) ve Avrupa Adalet Divanı (ABAD) içtihatlarında da benzer bir “Küresel Değerlendirme” ilkesi hakimdir. Sabel/Puma (C-251/95) davasında belirtildiği üzere; karıştırılma ihtimali, markaların görsel, işitsel ve kavramsal benzerliklerinin bütünsel bir takdirine dayanmalıdır. Alman Federal Mahkemesi (BGH) uygulamalarında da “baş harf” veya “baş hece” benzerliği, markanın bütünü üzerinde baskın bir rol oynadığı sürece iltibas nedeni sayılmaktadır.

Sonuç

Yargıtay 11. HD. 2021/3839 E. sayılı kararı, marka tescil başvurularında sadece bir harf değiştirerek tescil alma stratejisinin hukuken sakat olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. “ERSA” gibi güçlü ve ayırt edici bir markanın önüne “Z” harfi ekleyerek “ZERSA” şeklinde yeni bir marka yaratmak, dürüst ticari kurallarla bağdaşmadığı gibi, halkın yanıltılmasına da zemin hazırlamaktadır.

Uygulayıcılara (avukatlar, hakimler) çıkarım: Marka benzerliği analizinde harfleri saymak yerine, tüketicinin markayı duyduğunda veya gördüğünde zihninde uyanan “ilk ve bütünsel intibaya” odaklanılmalıdır. Yatırımcılar ise, yüksek marka tescil ücreti ve yargılama giderleriyle karşılaşmamak adına, mevcut markaların köklerinden türetilen değil, tamamen özgün ibarelere yönelmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Marka iltibası nedir? Tüketicinin bir markayı diğeriyle karıştırması veya iki marka arasında ticari bir bağ olduğunu düşünmesidir.

2. “ERSA” ve “ZERSA” neden benzer bulundu? Kelime yapılarının neredeyse aynı olması ve “Z” harfinin ayırt edicilik sağlamaması nedeniyle.

3. Tek bir harf değişikliği markayı farklı kılar mı? Kural olarak hayır; bütünsel intiba benzerse iltibas oluşur.

4. TÜRKPATENT YİDK kararı nedir? Marka başvurularına yapılan itirazların kurum içindeki nihai karar merciidir.

5. Marka hükümsüzlüğü davası nedir? Tescil edilmiş bir markanın kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle mahkemece iptal edilmesidir.

6. marka tescil başvurusu neden reddedilir? Önceki markalara benzerlik, ayırt edici olmama veya kötü niyet gibi nedenlerle.

7. Yargıtay kararları emsal nitelikte midir? Evet, benzer uyuşmazlıklarda mahkemeler için yol göstericidir.

8. Marka benzerliğinde hangi kriterlere bakılır? Görsel, işitsel ve kavramsal benzerliğe bakılır.

9. Ortalama tüketici kriteri nedir? Markayı satın alan, makul düzeyde dikkatli halk kitlesidir.

10. İltibas için markaların aynı sektörde olması şart mı? Evet, kural olarak mal veya hizmetlerin benzer olması gerekir.

11. Sınai Mülkiyet Kanunu 6. madde neyi düzenler? Marka tescilinde nispi ret nedenlerini.

12. Kötü niyetli marka başvurusu nedir? Başkasının markasından yararlanmak amacıyla yapılan başvurudur.

13. Marka davası ne kadar sürer? Ortalama 1,5 ile 3 yıl arasında değişebilir.

14. Yargıtay yerel mahkeme kararını neden bozar? Hukukun yanlış uygulanması veya eksik inceleme nedeniyle.

15. Marka tescilinde logo kullanımı önemli midir? Evet, logo kelime benzerliğini bazen zayıflatabilir veya güçlendirebilir.

16. marka tescil ücreti neye göre belirlenir? Tescil edilecek sınıf (emtia) sayısına göre.

17. Marka yayınına itiraz süresi ne kadardır? Yayın tarihinden itibaren 2 aydır.

18. 556 sayılı KHK hala uygulanıyor mu? 2017 öncesi başvurular için hala uygulanmaktadır.

19. Marka hakları kaç yıl korunur? Tescil tarihinden itibaren 10 yıl (yenilenebilir).

20. Anlamsal benzerlik nedir? Kelimeler farklı olsa bile zihinde aynı çağrışımı yapmasıdır (Örn: Kaplan-Pars).

21. İşitsel benzerlik nasıl ölçülür? Kelimelerin telaffuzunda ortaya çıkan ses ritmi ve vurgusuna bakılır.

22. Marka benzerliğinde uzman görüşü alınır mı? Evet, mahkemeler genellikle bilirkişi raporuna başvurur.

23. “Seri marka” nedir? Bir işletmenin ana markasından türettiği yan markalardır.

24. İşletmesel bağlantı riski nedir? Tüketicinin “ZERSA”nın, “ERSA”nın bir yan ürünü olduğunu sanmasıdır.

25. Markada harf ekleme stratejisi neden risklidir? Yargıtay bu tür eklemeleri genellikle kötü niyetli veya iltibasa açık bulur.

26. Marka tescilinde hangi sınıflar var? 1-34 arası mallar, 35-45 arası hizmetler.

27. Marka koruması ne zaman başlar? Başvuru tarihi itibarıyla başlar.

28. Hükümsüzlük davası ne zaman açılabilir? Marka tescilinden itibaren 5 yıl içinde (kötü niyet varsa süresiz).

29. marka tescil öncesi araştırma neden önemlidir? İptal ve tazminat davalarından kaçınmak için.

30. İşaret ve marka arasındaki fark nedir? İşaret her türlü semboldür; marka ise tescil ile koruma altına alınmış işarettir.

Dilara AYDIN
Avukat & Arabulucu
Paraf Hukuk Kurucusu ve Yöneticisi

NOT:

“Yorumlar, ilgili Yargıtay kararlarının öznel değerlendirmesidir. Her somut olay farklılık gösterebilir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır, bağlayıcı hukuk görüşü teşkil etmez.”